|
 حضرت فاطمه(س)، در خطبة فدكيه و نيز خطبهاي كه بعدها در جمع زنان مدينه كه به عيادت ايشان آمده بودند، ايراد فرمودند، پيآمدهاي رحلت پيامبر را بيان كردند. از جملة اين پيآمدها عبارتند از:
1. ضعف و سستي در عقايد مردم ايجاد شد: حضرت در خطبهاي در حضور زنان مدينه كه به عيادت ايشان آمده بودند اين امر را تذكّر داد و با تأسف فرمود: «چه زشت است سستي و بازيچه بودن مردانتان پس از آن همه كوشش!»
2. تفرقه و اختلاف به وجود آمد: «تشتّت و پراكندگي گسترش يافت و وحدت و همدلي از هم گسست».
در قرآن كريم نيز آمده است: «أولم ير الّذين كفروا أنّ السّماوات و الأرض كانتا رتقاً ففتقناهما؛ [آيا كافران نديدند] كه آسمانها و زمين به هم پيوسته بودند و ما آنها را از يكديگر باز كرديم؟!»1
3. اميد و آرزوهاي مسلمانان به نااميدي تبديل شد: آنان كه به پيامبر اكرم(ص) و احكام عاليه اسلام ناب حضرتش دل، خوش كرده و از نعمت دين الهي و حكومت اسلامي بهرهمند شده بودند، با ديدن حوادث پس از آن حضرت، نااميد شدند و اميدشان به نااميدي مبدل گشت.
4. به حريم پيامبر(ص) بيحرمتي شد: هنوز جسد مبارك پيامبر(ص) بر زمين بود كه در اجتماع سقيفه، بدون نظرخواهي از خاندان پيامبر به تعيين جانشين براي آن حضرت پرداختند و حقّ اهل بيت حضرتش را ضايع كردند، چنانكه حضرت علي(ع) ميفرمايد: «به خدا سوگند! نه در فكرم ميگذشت و نه در خاطرم ميآمد كه عرب، خلافت را پس از رسول خدا از اهل بيت او بگرداند يا مرا پس از وي، از عهدهدار شدن حكومت باز دارد».
نقل است در لحظات واپسين عمر پيامبر خدا و هنگام رحلت ايشان، هنگامي كه ايشان قلم و لوحي خواستند، به آن حضرت بيحرمتي كردند و نداي «فإنّه يهجر» سر دادند. و مدتي نيز از رحلت حضرت نگذشت كه به در خانه تنها يادگارش آمدند و چه بيحرمتيها كه نكردند.
5. نفاق و دورويي آشكار شد: حضرت در جاي ديگري از همين خطبه، با كناية زيبايي به اين نفاقافكني پرداخته و فرموده است: «شير را اندك اندك با آب نوشيديد و به بهانة اينكه آب مينوشيد، شير را خورديد. (اين عبارت، كنايه از نفاق است كه تظاهر به عملي ميشود كه در حقيقت خلاف آن است) و براي نابودي اهل بيت او در پشت تپهها و درختان كمين كرديد و ما بر اين رفتار شما كه مانند بريدن كارد و فرو بردن نيزه در شكم، دردآور و كشنده است، صبر ميكنيم».
6. دين و معنويت كمرنگ شد: «جلباب»، چادر يا عبايي است كه بدن انسان را ميپوشاند. حضرت زهرا(س) از تعبير «جلباب دين» استفاده كرده؛ زيرا دين تمام جنبههاي زندگي فردي و اجتماعي انسان را در بر ميگيرد، همانگونه كه عبا تمام بدن انسان را در بر ميگيرد.
آن حضرت در عبارتي ديگر فرموده است: «به خاموش كردن انوار درخشان دين و بياهميت كردن و مهمل گذاردن سنّتهاي پيامبر برگزيده خدا همّت گمارديد».
7. مردم دچار بياعتنايي شدند: حضرت زهرا(س) خطاب به انصار كه با جان و مال، پيامبر را كمك كرده بودند، چنين فرمود: «اي گروه جوانمرد! اي بازوان ملّت و ياوران اسلام، اين غفلت و سستي و ضعف شما در حقّ من و غفلت و بيتوجهي و خوابآلودگي در برابر دادخواهي من، چيست؟»
8. مردم، پيمانشكني كردند: حضرت فرمود: «پس چرا پس از بيان حق، حيران و سرگردانيد و پس از آشكار كردن عقيده، پنهانكاري ميكنيد و پس از آن پيشگامي و روي آوردن، به عقب برگشتيد و پشت كرديد».
حضرت زهرا(س) در اين بخش خطبه، به حادثه غدير اشاره ميكند كه پيامبر(ص) آن را براي مردم بيان و به آنها اعلام كرد و آنان نيز با علي(ع) بيعت كردند، ولي بيعت خود را شكستند.
9. مردم دچار وسوسههاي شيطاني شدند: فرمودند: «به شيطان گمراهكننده پاسخ مثبت داديد». حضرت زهرا(س) در قسمت ديگري از خطبه فرمود: «شيطان، سر خود را از مخفيگاه به در آورد، شما را فرا خواند، ديد كه پاسخگوي دعوت باطل او هستيد...».
در اين عبارت، شيطان به سنگپشت و خارپشت تشبيه شده است؛ زيرا سنگپشت نيز وقتي دشمن را ميبيند، سرش را در لاك خود فرو ميبرد، ولي وقتي محيط را امن ديد، سر خود را بيرون ميآورد. شيطان نيز تا وقتي پيامبر اكرم(ص) زنده بود، سرش را در لاك خود فرو برده بود و جرئت نميكرد خود را نشان دهد، ولي پس از آن، سرش را بيرون آورد و به تحريك مردم پرداخت.
10. شتاب در شنيدن حرفهاي بيهوده و بياساس: حضرت زهرا(س) خطاب به مردم ميفرمايد: «اي گروه مردم كه به سوي شنيدن حرفهاي بيهوده شتاب ميكنيد و كردار زشت زيانبار را ناديده ميگيريد!»
11. نطفة مظاهر فساد شكل گرفت: «در پايان خطبة عيادت، حضرت خطاب به زنان مهاجر و انصار فرمود: به جان خودم سوگند! نطفة فساد بسته شد. بايد انتظار كشيد تا چه زمان بيماري فساد، پيكر جامعة اسلامي را از پاي درميآورد كه پس از اين، از پستان شتر، به جاي شير، خون و زهري كه به سرعت هلاككننده است، بدوشيد.
12. فرصتطلبان بر سر كار آمدند: حضرت زهرا(س) در بخشهايي از خطبة فدكيه، به گروههاي فرصتطلب كه منتظر بودند پس از رحلت پيامبر(ص) از موقعيت بهره برند، اشاره و ويژگيهاي آنها را نيز بيان كرده است.2
ماهنامه موعود شماره 108
پينوشتها:
٭ برگرفته از: ويژهنامه اشارات، رحلت پيامبر اكرم(ص)، سال 1384 و سايت تبيان، 18/1/1384.
1. سورة انبيا (21)، آية 30.
2. طبرسي، الااحتجاج، ج 1؛ ابن ابي الحديد، شرح نهجالبلاغه، ج 16، ص 211.
|
